Hoe ontstaat seksueel geweld op de werkvloer?

Nog even over #MeToo. Waar sommige hashtags na een paar uur alweer zijn weggezet in het Twittermuseum, blijft deze lang rondzingen. De meest recente bn’er die van zich heeft laten horen is Jelle Brandt Corstius. Hij werd ooit ‘gedrogeerd en gedwongen tot orale seks‘. Door wie? Dat durfde hij niet te vertellen, omdat er geen getuigen bij waren en mannen met geld het altijd winnen van sympathieke reisverhalenschrijvers die dan bekend mogen zijn, diepe zakken (en advocatenvriendjes) hebben ze niet.

Jelle was in staat om na de orale verkrachting weg te komen en zo de anale verkrachting te ontlopen. Ondanks dat hij vaag blijft over de wie en de waar, lijkt me – ook gezien de hashtag, die voornamelijk wordt gebruikt om seksueel geweld op kantoor bespreekbaar te maken – dat zijn ervaring op de werkvloer moet zijn geweest, met een leidinggevend persoon. Hoe komt het toch dat dat zo vaak voorkomt, ook als het slachtoffer niet eerst wordt gedrogeerd?

Waar was het pistool?

Wat ik miste in Jelles verhaal was het pistool. Dat was mijn eerste vraag: waar was het pistool tegen zijn hoofd, of het mes tegen zijn keel? Hoe dwing je iemand tot seksuele handelingen zonder een levensbedreigend wapen? Het antwoord daarop is: psychologische oorlogsvoering. Systematische, ingebakken psychologische oorlogsvoering.

Aanval is de beste verdediging

Mijn eerste vraag kwam voort uit een gevoel van onbegrip. Ik kon me niet voorstellen dat iemand gewoon blijft staan als de directeur zijn gulp openritst. Ik kon me niet voorstellen dat iemand niet schreeuwt als hij bij zijn haar wordt gepakt. Ik kon me niet voorstellen dat iemand niet uithaalt, met een vuist, nagels, niet schopt of anderszins van zich afbijt; aanval is de beste verdediging. Tot ik wat dieper ging nadenken. En nu kan ik het me goed voorstellen. Want meteen van je afbijten klinkt logisch, als je de situatie objectief bekijkt, maar de mens is niet objectief en zijn gedrag is zelden logisch.

Psychologische experimenten

Om te snappen waarom seksueel geweld op de werkvloer überhaupt voorkomt, moeten we kijken naar twee wereldberoemde psychologische experimenten. Ten eerste het Stanford-gevangenisexperiment. Studenten werden in een speciale setting onderverdeeld in gevangenen en bewakers, en dat liep al vrij snel uit de hand. Zie ook de film Das Experiment uit 2001. Ten tweede het Milgram-experiment, waarbij proefpersonen werden gevraagd om elektrische schokken (oplopend tot 450 volt) te geven aan mensen die tijdens de test een fout antwoord gaven.

De gemene deler tussen Stanford, Milgram én de uitoefening van seksueel geweld door leidinggevende personen binnen een bedrijfsstructuur, is autoriteit.

Autoriteit

Autoriteit, hiërarchie, het patriarchaat; het komt allemaal op hetzelfde neer: de macht is ongelijkmatig verdeeld. In iedere kantoorsituatie heerst een hiërarchische machtsstructuur, waar iedereen zich aan houdt. Iedereen schikt zich naar zijn rol, van machthebber (directeur, manager) tot onderdaan (werknemer).

Wanneer je als onderdaan, gehoorzame onderdaan, geroepen wordt om naar het kantoor van de directeur te komen – of in Weinsteins geval, een hotelkamer -, dan hebben beide hoofdrolspelers in dit scenario een bepaalde mindset. De eerste speelt de rol van welwillende, toegeeflijke, gedienstige werknemer. Hij voelt zich klein, staat in de schaduw van de man (of vrouw) tegenover zich. De directeur voelt zich juist groot en machtig; zo zijn de spelregels.

Dienstbaar

In deze situatie zitten de werknemer en directeur in de mindset van respectievelijk onderdaan en machthebber. Als je dit scenario logisch benadert, is het niet meer dan een ontmoeting tussen twee mensen tussen vier muren, en zijn beiden in essentie gelijkwaardig. Maar logica doet nu juist niet terzake. Net als bij de sociaal-psychologische experimenten van Stanford en Milgram, waarbij proefpersonen blind de opdrachten van een autoriteit opvolgden, stelt de werknemer zich op kantoor ten volle dienstbaar op, omdat hij de macht van de ander erkent.

Mindset

Hoe ontstaat seksueel geweld op de werkvloer? Dat komt dus door de mindset van de persoon die zichzelf als autoritair beschouwt, maar evenzeer door de mindset van de persoon die zichzelf als onderdanig beschouwt.

Wanneer de autoriteit in een bepaalde situatie zijn macht misbruikt, een grens overgaat, dan is het mentaal enorm lastig voor de ander om op dat moment uit de rol van onderdaan te stappen en die van aanvaller, of op z’n minst gelijkwaardige tegenkracht, aan te nemen. Sommigen lukt dat, waardoor ook veel pogingen worden afgeslagen, maar velen kunnen die draai niet maken. En lopen dan net als Jelle in een psychologische val.

Egalitaire machtsstructuur

Wat we hieraan kunnen doen is het hiërarchische systeem waarin de maatschappij op dit moment gevangen zit, aanpakken. Het patriarchaat, of welke naam je het beest ook geeft, moet kapot en vervangen worden door een egalitaire machtsstructuur. Dat wil niet zeggen dat je daarmee aanranding en verkrachting volledig uitbant, maar als iedereen gelijkwaardig is, en zich gelijkwaardig voelt, zullen leidinggevenden hun macht niet meer met behulp van psychologische trucs kunnen misbruiken.

Sterker nog: in een egalitaire samenleving zullen geen leidinggevenden meer bestaan. Zou dat even lekker zijn.

Advertenties

Reacties zijn gesloten.

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: